ANTİK KENTLER,  Kütahya,  TÜRKİYE

Aizanoi Antik Kenti

Bi’ Gün Yine Yoldayız ve bu sefer Kütahya’nın Çavdarhisar ilçesindeki Aizanoi Antik Kenti’ne gidiyoruz. Burasının henüz %10-15’lik bir kısmı gün yüzüne çıkarılsa da, ortaya çıkan kısımlar “Antik Dünyanın İlkler Şehri” unvanı almasına yetmiş.

2012 senesinde UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alınan Aizanoi Antik Kenti, Anadolu’nun en iyi korunmuş Zeus Tapınağı’na, eşsiz tiyatro/stadion kompleksine, dünyanın en eski borsasına ve daha pek çok kültür mirasına ev sahipliği yapıyor.

Aizanoi Antik Kenti – Çavdarhisar / Kütahya

Aizanoi Antik Kenti’nin Tarihi

Efsaneye göre Zeus’un kızlarından Su Perisi Erato ile Arkadia Kralı Arkas’ın oğlu Azan’ın kurduğu Aizanoi Antik Kenti’nde en eski buluntular MÖ 3000 yıllarına rastlıyor.

Helenistik dönemde Pergamon ve Bithynia’ya bağlı bir kent olan Aizanoi, MÖ 133 senesinde Roma İmparatorluğu’na bağlanmış. Bu dönemde tarım üretimi, şarap ve yün ticareti ile zenginleşen kent, MS 1. yüzyıl ile 3. yüzyıl arasında 100 binden fazla insanın yaşadığı bir metropol konumuna gelmiş. Bugün ortaya çıkarılan birçok bina da yine bu dönemde inşa edilmiş.

Bizans döneminde bir piskoposluk merkezi olan Aizanoi, 7. yüzyıldan sonra önemini yitirmiş. Etrafı surla çevrilip bir hisara dönüştürülen kente Selçuklular döneminde Çavdar Tararları’nın yerleşmesiyle Çavdarhisar adını almış.

Çavdarhisar’ın neredeyse her noktası kazılmayı ve ortaya çıkarılmayı bekliyor. Yaşam ve antik tarih birbiriyle iç içe

Aizanoi Antik Kenti’ni Gezmek

Aizanoi Antik Kenti, ören yeri olarak tek bir noktada değil, Çavdarhisar’ın çeşitli yerlerine yayılmış durumda. Zeus Tapınağı’nın bulunduğu yerde gişe var ve Müzekart ile giriş yapılabiliyor. Aynı bilet ile bütün noktalar ziyaret edilebiliyor.

Zeus Tapınağı, Hamam, Palaestra, Tiyatro/Stadyum Kompleksi birbirine yakın noktalarda. 1970 depreminden sonra keşfedilen bir başka alanda da Macellum ve antik yol görülebiliyor. Yine evlerin arasındaki bir başka noktada Mozaikli Hamam bulunuyor.

Şimdi bu yapıları daha yakından inceleyelim:

Zeus Tapınağı

MS 1. yüzyılda yapımı başlayan ve 2. yüzyılda biten Zeus Tapınağı bütün görkemiyle bir tepede kendini gösteriyor. Dünyada Zeus adına yapılmış tapınakların günümüze ulaşan en korunmuş örneği olan yapı, Aizanoi şehrinin kutsal alanına inşa edilmiş.

Domitianus ve Hadrian dönemlerinde inşa edilen tapınak inşa edildiği şekliyle günümüze ulaşması bakımından oldukça nadir ve önemli bir örnek. İlk yapıldığı dönemden beri 13 sütun yıkılmadan ayakta kalabilmiş.

Aizanoi Antik Kenti Ana Yapısı Zeus Tapınağı

Bizans döneminde tapınak kiliseye çevrilerek kullanılmış. Daha sonra Çavdarlar bölgeye yerleşince tapınağın duvarlarına kendi günlük hayatlarını betimleyen sahneler çizmişler. Sonuç olarak tarih boyunca bölgeye yerleşen her kültürün kendinden iz bıraktığı bir yapı olarak bugüne kadar gelmiş.

Tapınağın altında bulunan tonozlu galeri antik dönemde bilinen tapınak anlayışının dışında bir mimari öğe olarak ilgi çekiyor. Frig tanrıçası Meter Steunene’ye adanmış bu yeraltı cellasında bugün çeşitli buluntular ve bilgi panoları sergileniyor.

Zeus Tapınağı’nın Altındaki Galeri

Tapınağın etrafında birçok mezar taşı ve yazıt kalıntısı görülebiliyor. Tapınağın önündeki alanda, tanrıça Kybele’ye ait olduğu düşünülen büst ise Aizanoi’nin kendine özgü manzarasının ana öğesini oluşturuyor. Kybele büstünün aslında tapınağın alınlıklarından biri olduğu ve deprem sonucunda düştüğü düşünülüyor.

Aizanoi Antik Kenti Zeus Tapınağı Önündeki Kybele Heykeli

Hamam – Palaestra

Tapınaktan Tiyatro/Stadyum kompleksine giderken antik hamam ve palaestrayı görüyoruz. MS 2. yüzyılda yapılmış hamamın soğukluk, sıcaklık gibi birçok odası ortaya çıkarılmış. Yanında da özellikle güreş gibi spor müsabakalarının yapıldığı palaestra yapısı bulunuyor.

Aizanoi Antik Kenti Hamam Palaestra Yapısı

Tiyatro – Stadion Kompleksi

Aizanoi Antik Kenti’nin en önemli yapılarından birine geliyoruz. Başka hiçbir antik kentte görülmeyen tiyatro – stadion kompleksinin özelliği, 20.000 kişilik tiyatro ve 13.500 kişilik stadyumun aynı aks üzerinde bitişik yapılması ve aynı 3 katlı sahne binasını paylaşmaları.

Aizanoi Antik Kenti’ndeki Tiyatro – Stadion Yapısında Çalışmalar Sürüyor

MS 1. yüzyılda başlayan inşa süreci MS 3. yüzyılda tamamlansa da 1. yüzyıldan itibaren oyunlar sergilenmeye başlanmış. Stadyumda da düzenli spor müsabakalarının yanı sıra gladyatör ve vahşi hayvan dövüşleri de yapılırmış.

Sahne binasındaki zengin mermer süslemeler, binanın Domitianus ve Hadrianus dönemlerinde tamamlandığını gösteriyor. Bir cephesi tiyatroya bir cehpesi de stadyuma bakan bu yapının dünyada henüz başka bir örneğine rastlanmamış. Çeşitli depremler yaşayan yapının gösterişli mermer blokları, oturma basamaklarının üzerine yıkılmış ve öyle kalmış.

Aizanoi Antik Kenti Tiyatrosu

Köprüler

Çavdarhisar’daki Kısıkboğaz Deresi (Koca Çay) üzerinde antik dönemde 5 adet köprü yapılmış. Biri ahşap, diğerleri taştan yapılan bu köprülerden iki tanesi bugüne ulaşmış.

Köprünün korkuluk kaidesinde, MS 157 yılında yapıldığına dair bir yazıt bulunmuş. Roma’dan dönerken bir deniz kazası geçiren Marcus Ulpius Appuleius Eurykles, adak olarak bu köprüyü yaptırmış. Üzeri de deniz canlıları ve gemi kabartmalarıyla süslenmiş.

Çavdarhisar’da Aralara Gizlenmiş Roma Köprülerinden Biri

Macellum (Antik Borsa)

Aizanoi Antik Kenti’ni eşsiz yapan bir diğer yapıyı görmeye gidiyoruz. Çarşı pazar yeri olarak bilinen Macellum’u bu kadar özel yapan ise ortasındaki borsa yapısı ve bu yapının duvarlarına işlenmiş yazıt.

MS 2. yüzyılda yapılan ve tarihteki ilk borsa binası olduğu düşünülen Aizanoi Macellumu’na Roma İmparatoru Diocletianus’un enflasyonla mücadele için çıkardığı “Tavan Fiyat Kararnamesi” kopyalanmış. Bu kararnamede ürünlerin de hizmetlerin de tavan fiyatları belirlenmiş. Roma İmparatorluğu’nun hem geçim kaynakları hem de sosyoekonomik durumu hakkında bilgi verdiği için bu kararname oldukça önemli bir belge niteliği taşıyor.

Aizanoi Antik Kenti Macellum Yapısı

Örnek vermek gerekirse dönemin avukatları dosya başına 250 Denarii alırken öğretmenler öğrenci başına 50, heykeltıraşlar günlük 70, tarım işçileri de günlük 25 Denarii kazanıyorlarmış. Yarım kilo sığır eti 8, besili bir kaz 200, yumurta 1, yarım litre şarap ise 24 Denarii tavan fiyata sahipmiş. Yorgana 600, ayakkabıya 100, mantoya ise 20 Denarii fiyat biçilmiş. İlginç olarak eşek, yaban domuzu ve hatta aslan gibi hayvanların bile alınıp satıldığı bilgisine ulaşılmış.

Sütunlu Cadde

Macellum’un yanında, dükkan kapılarının açıldığı sütunlu cadde bulunuyor. Cadde Zeus Tapınağı ve Kybele kutsal alanına kadar uzanıyormuş. MS 5. yüzyılda yapılan 450 metre uzunluğundaki sütunlu caddenin 6. yüzyılda bir deprem sonucu yıkıldığı düşünülüyor.

Caddeyi oluşturan taş bloklar ve sütunlar çok daha eski mimari yapılardan sökülmüş. Özellikle de MS 1. yüzyılda yapılan Artemis Tapınağı’nın mimari parçalarından faydalanılmış. Başka yapılardan sökülen çeşitli heykeller de yine bu caddeyi süslemek için kullanılmış. Adeta Hristiyanlık sonrasında eski inanışların nasıl önemsiz kılındığının bir simgesi.

Aizanoi Antik Kenti Sütunlu Caddesi

Mozaikli Hamam

Çavdarhisar’da evlerin arasında bulduğumuz Mozaikli Hamam’ın içine ne yazık ki kapıları kilitli olduğu için giremiyoruz ve dışarıdan bakmakla yetiniyoruz.

MS 3. yüzyılda yapılan hamamın soğukluk, ılıklık, sıcaklık gibi kısımları ortaya çıkarılmış. Birçok diğer Roma hamamı gibi yerden ısıtmalı olarak tasarlanan hamamda MS 3.yüzyıla ait “Satyr ve Maenad” betimli mozaik keşfedilse de biz içeri giremediğimiz için mozaiği göremedik. MS 5. yüzyıldan itibaren Hristiyanlık ile birlikte hamam, bir piskoposluk yapısına dönüştürülmüş.

Çalışmaların Devam Ettiği Mozaikli Hamam

Dünyanın ilk borsasını barındıran, benzersiz tiyatro/stadyum kompleksinin inşa edildiği, Anadolu’nun en iyi korunmuş Zeus Tapınağı’na ev sahipliği yapan Aizanoi Antik Kenti’ni gördüğümüz için kendimizi şanslı hissederek tekrar yollara düşüyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir