ANTİK KENTLER,  Muğla,  TÜRKİYE

Letoon Antik Kenti

Bi’ Gün Yine Yoldayız ve bu sefer Muğla’nın en doğu ucunda, Seydikemer ilçesi, Kumluova Mahallesi, Antalya sınırındaki Letoon Antik Kenti’ndeyiz.

Letoon Antik Kenti, Zeus’un çocukları olan Artemis ve Apollon’un anneleri Leto’ya adanmış ve Leto’nun adını almış. Antik kentin önemi, Likya’nın kutsal alanı olmasından ve yan yana bulunan üç tapınak kalıntısını barındırmasından geliyor. Ayrıca Fethiye Müzesi’nde de bu alandan çıkarılmış oldukça önemli eserleri görmek mümkün. Ören yeri, aynı zamanda UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’nde bulunuyor.

Letoon Antik Kenti

Letoon Antik Kenti’nin Tarihi

MÖ 7. yüzyılda yerleşimin başladığı düşünülen kent Anadolu’nun ana tanrıçası olan Kybele ve su perisi Nymphe kültürü ile kurulmuş. Persler, Karyalılar ve Yunanlıların hakimiyetine giren kent Yunan kültüründen oldukça etkilenmiş ve ana tanrıça kültü, Leto’ya evrilmiş. Antik kent aynı zamanda Likya Birliği’nin kutsal alanı haline gelmiş. Kentte Leto ile çocukları Apollon ve Artemis’e adanmış yan yana 3 adet tapınak yapılmış.

Apollon, Artemis ve Leto Tapınakları – Letoon

LETOON KURULUŞ EFSANESİ
Romalı şair Ovidius’un anlattığı efsaneye göre, tanrıça Leto’nun baş tanrı Zeus’tan ikiz çocukları olur. Leto, ikiz çocukları Apollon ve Artemis’i Ege Denizi’ndeki Delos Adası’nda doğurur. Zeus’un karısı Hera’dan korkup Anadolu’ya kaçan Leto, bir su kaynağında çocuklarını yıkamak ister ancak Hera’nın gazabından korkan yerli halk Leto’yu kovmaya çalışır. Buna sinirlenen Leto da bütün halkı kurbağaya çevirir. Bu kaynağın olduğu yerde de Letoon kenti kurulur.

Roma İmparatoru Hadrianus döneminde imparatorluk kült merkezine dönüşen kent daha sonra bir süre terk edilmiş. Şehir, Bizans İmparatorluğu döneminde Hristiyanlık ile yaşamaya devam etse de 7. yüzyıldan sonra tamamen terk edilmiş.

Letoon Antik Kenti’ni Gezmek

Letoon Antik Kenti’nin gezilebilir kısmı çok geniş bir alana yayılmış değil. Düzenleme ve bilgilendirmeler yeterli. Yürüyüş yolları ve bilgilendirme panolarıyla rahatça gezilebiliyor.

İPUCU: Letoon Ören Yeri’ne giriş ücreti, 2020 senesi itibarıyle 12 TL ve Müzekart geçerli. Nisan – Ekim arası 08:30 – 19:30 saatleri arasında, Kasım – Mart arası da 08:30 – 17:30 saatleri arasında ziyaret edilebilir.

Kentte başlıca görülecek noktalar arasında antik tiyatro, kutsal alan, tapınak kalıntıları ve Bizans kilisesi bulunuyor.

Tiyatro

Antik kente girişte bizi karşılayan ilk yapılardan biri şehrin antik tiyatrosu oluyor. Letoon Antik Tiyatrosu’nun, diğer antik kentlerdeki tiyatrolarla karşılaştırınca, pek de etkileyici olduğu söylenemez. Oturma yerleri iyi korunmuş olsa da sahne binası henüz toprağın altından çıkarılmayı bekliyor.

Letoon Antik Tiyatrosu

Bir tepenin yamacına dayanan ve 7800 kişilik olduğu hesaplanan tiyatro MÖ 2. yüzyılda, Helenistik dönemde inşa edilmiş. Xanthos’tan Letoon’daki kutsal alana giden yol üzerine yapılan tiyatroda dini törenler gerçekleştirilmiş. Kutsal alana gelen ziyaretçiler, bu tiyatrodan geçerek tapınaklarla ulaşırmış.

Temenos

Etrafı duvarlarla çevrili kutsal alanlara Antik Yunan döneminde “Temenos” adı verilirdi. Letoon ören yerinde tapınakların bulunduğu kutsal alan da sütunlu koridorlarla, yani portikolarla (stoa) çevriliydi.

Kutsal alanda yan yana sıralanmış 3 adet tapınak bulunuyor. Sırasıyla Apollon, Artemis ve Leto’ya adanmış bu tapınaklar erken Bizans dönemine kadar ayakta kalsa da sonrasında parçaları arka taraftaki kilisenin yapımında kullanılmış.

Uzaktan yakına, Leto, Artemis ve Apollon Tapınakları – Letoon

Apollon Tapınağı

Temenos’ta en doğuda, geliş yönünüze göre en solda bulunan tapınak Apollon’a adanmış. Üç basamaklı bir podyum üzerine inşa edilen tapınağın parçaları kilisede kullanıldığı için sadece temeli görünüyor.

Tapınağın ortasında bir mozaik bulunuyor. Ok, sadak ve lir motifleri olan bu mozaik bir replika olarak yerleştirilmiş, mozaiğin orjinali ise Fethiye Müzesi’nde bulunuyor. Bu mozaiklerdeki sembollerden tapınağın Apollon’a ait olduğu sonucu çıkartılmış. Mozaik desenlerde en sağda betimlenen lir Apollon’un, soldaki ok sadağı ve yay Artemis’in, ortadaki güneş motifi de Likya ülkesinin sembolü olarak biliniyor.

Letoon Apollon Tapınağı’ndaki Replika Mozaik
Letoon Apollon Tapınağı’ndaki Orijinal Mozaik – Fethiye Müzesi

Artemis Tapınağı

Yan yana bulunan üç tapınaktan ortada olanı Artemis’e adanmış. Aralarında en küçüğü olan tapınak aynı zamanda en kötü korunmuşu olarak dikkat çekiyor. Bu tapınağın da parçaları yine Bizans döneminde kilisenin yapımında kullanılmış.

Tapınağın girişinde bulunan kitabelerden tapınağın Artemis’e adandığı sonucuna varılmış. Tapınağın özgün olmasını sağlayan özellik ise ortasında bulunan kayaymış. Anadolu’da kayalar ve dağlar ana tanrıçaların sembolü kabul edildiği için kentin ilk kurulduğu dönemlerde ana tanrıça Kybele kültünün etkisi bu tapınakta kendisini bu şekilde gösteriyor.

Artemis Tapınağı – Letoon

Leto Tapınağı

Kutsal alandaki 3 tapınaktan en sağdaki ve en iyi korunmuş olanı tanrıça Leto’ya adanmış olan tapınak. Bu tapınağın diğerlerinden daha iyi korunmuş olmasının sebebi, Bizans döneminde de kilisenin bir parçası olarak kullanılmaya devam edilmesi.

Sütunlu yapısıyla dikkat çeken ve aralarında en büyüğü olan Leto Tapınağı, aynı zamanda kutsal su kaynağına da en yakın konumda olan tapınak. Bu tapınak aynı zamanda, yer yüzünde Leto’ya adandığı bilinen tapınakların da en büyüğü.

Leto Tapınağı – Letoon

Letoon Üç Dilli Yazıtı

Temenos’un içinde, Apollon Tapınağı’nın yanında bulunan “Üç Dilli Yazıt”, Likçe, Aramice ve Eski Grekçe olarak MÖ 4. yüzyılda dikilmiş. Yazıtın, Likya dili olan Likçe’nin çözülmesinde büyük yardımları olmuş. Aynı zamanda Karya-Likya ilişkileri, Pers saldırıları ve Persler ile ilişkiler, civar halklar ile ilişkiler hakkında bilgi vermiş, Likya bölgesindeki şehir devletleri (polis) sisteminin varlığı da bu sayede kanıtlanmış.

Yazıt bugün Fethiye Müzesi’nde sergileniyor ve üzerindeki 41 satır Likçe, 35 satır Grekçe ve 27 satır Aramice yazının tercümesi de yine bu müzede okunabilir.

Bizans Kilisesi

Erken Hristiyanlık döneminde, inşa edilen kilise 3 tapınağın arka tarafında, kutsal su kaynağının olduğu yerde bulunuyor. Kilisenin inşasında Apollon ve Artemis tapınaklarının parçaları kullanılmış. Leto tapınağı ise kiliseyi de bünyesine katan manastırın bir parçası olarak korunmuş.

Bizans Kilisesi – Letoon

Kutsal kaynağın yanında bulunan manastır kullanıldığı sürece kilise de kullanılmış. Suların yükselmesiyle birlikte de kullanılmaz hale gelip şehirle birlikte terk edilmiş.

Letoon Antik Kenti, çok büyük ve ihtişamlı bir ören yeri olmayabilir ancak kutsal alanı ve tapınaklarıyla etkileyici ve görülmeye değer.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir